Verliezen en fouten maken

Hoe help ik mijn kind omgaan met verliezen en fouten maken?

In het kort

Verliezen doet pijn, en dat is oké — wat kinderen helpt, is het gevoel benoemen, de ander erkennen (“goed gespeeld”), tegen zichzelf zeggen “ik kan het nog niet”, nadenken over wat ze anders kunnen proberen en het nog een keer doen. In het verhaal “Verliezen en fouten” oefent je kind dit als held — winnen is niet de beloning, proberen is het doel.

Weet je niet welk onderwerp? Gids per leeftijd →

Een jongen met een gescheurde vlieger geeft de winnaar van de vliegerwedstrijd een hand; ze lachen allebei en hij heeft plakband vast om hem te repareren.

Wat je kind oefent

De vaardigheid

Na een verlies zeggen hoe ik me voel en een andere aanpak proberen — “Ik kan het nog niet, ik probeer het op een andere manier.”

Wat het verhaal zelf doet — geen werk voor jou

De held verliest en wil opgeven; dan ziet hij of zij dat de winnaar vroeger ook verloor, en probeert het op een andere manier. De tweede poging is beter, niet per se een overwinning — winnen is geen beloning voor goed gedrag.

Vijf stappen die je kind oefent

  1. Het gevoel benoemen

    “Ik ben teleurgesteld.” Gevoelens mogen er zijn.

  2. Goed gespeeld

    Een hand geven of “goed gedaan” zeggen — ook als het steekt.

  3. Ik kan het nog niet

    Niet “ik kan het niet”, maar “ik kan het nog niet”.

  4. Wat probeer ik anders?

    Eén concrete verandering: een andere aanpak, meer oefenen, hulp vragen.

  5. Nog een keer

    Beter, niet per se een overwinning.

Hoe het verhaal het laat zien

Een toernooi, een race, een spreuk die niet lukt. De held ontdekt dat zelfs de winnaar vroeger verloor.

  1. 1 · Ontdekken

    De held verliest de vliegerwedstrijd en wil opgeven. De winnares laat haar allereerste gescheurde vlieger zien.

  2. 2 · Proberen

    Je kind beslist wat de held verandert — en de held probeert het bij de tweede poging.

  3. 3 · Uitleggen

    Een jonger vriendje huilt na een verlies; de held geeft raad in eigen woorden.

Stap in het echte leven

De laatste pagina: thuis een bordspel verliezen — “goed gespeeld” en nog een rondje.

Per leeftijd

3–5 jaar
Ontwikkeling
Om de beurt gaan en wachten moeten nog geleerd worden; meer samenwerken dan wedijveren helpt. Diamond & Lee 2011
In het verhaal
Korte spelletjes, één zin — “volgende keer proberen we het weer” — en veel samenwerken in plaats van wedijveren.
6–8 jaar
Ontwikkeling
Begint zich met anderen te vergelijken (wie is sneller, wie leest beter) — en is gevoelig voor etiketten. Harter 2012
In het verhaal
Regels en eerlijk spel; verliezen bij spelletjes en op school.
9–11 jaar
Ontwikkeling
Vergelijken is sterk; de experimenten over complimenten voor inzet versus intelligentie werden precies met deze leeftijd gedaan (Amerikaanse vijfdeklassers). Mueller & Dweck 1998
In het verhaal
Zich vergelijken met anderen; oefening en aanpak in plaats van “talent”.
12–14 jaar
Ontwikkeling
Gevoelig voor het oordeel van anderen — een fout voor de ogen van klasgenoten doet pijn; we vernederen de held nooit in het openbaar. Somerville 2013
In het verhaal
Fouten voor de ogen van anderen, schaamte; humor en een eigen plan.

Waarop we ons baseren

De aanpak

Prijs het proces en de aanpak (“je probeerde het op een andere manier”) in plaats van talent, en behandel fouten als een normaal deel van leren. Het idee van “nog niet” gebruiken we maar licht — onderzoek bevestigt niet duidelijk dat mindsetprogramma’s schoolresultaten verbeteren, dus dat beloven we niet.

Hoe sterk onderzoek deze aanpak ondersteunt: matig

De beoordeling gaat over de aanpak, niet over onze strip — de strip zelf is nog niet wetenschappelijk getest.

Wat onderzoek zegt

  1. Kinderen die werden geprezen om hun intelligentie (“jij bent vast slim”) hielden minder vol en presteerden slechter na een mislukking dan kinderen die werden geprezen om hun inzet.

    reeks van 6 experimenten · Amerikaanse vijfdeklassers · doorzettingsvermogen en prestaties na een mislukking · Mueller & Dweck 1998

  2. Kinderen die op 1–3 jaar meer complimenten over het proces hoorden, geloofden op 7–8 jaar vaker dat je vaardigheden met inzet kunt ontwikkelen.

    langetermijnobservatie · 53 kinderen · verband, geen bewijs van oorzaak · Gunderson et al. 2013

  3. Growth-mindsetprogramma’s hadden een gemiddeld effect op schoolresultaten van d = 0,05, niet significant na correctie voor publicatiebias; een ander team wijst op grote verschillen tussen groepen kinderen.

    meta-analyses (2018, 2023) · Macnamara & Burgoyne 2023⁠; Sisk et al. 2018⁠; Burnette et al. 2023

Wat we bij dit onderwerp niet beloven

Betere cijfers of een “growth mindset”. Wat we beloven, is een verhaal waarin de held wint door aanpak, niet door talent.

Belangrijkste bronnen

  1. Mueller, C. M., & Dweck, C. S. (1998). Praise for intelligence can undermine children's motivation and performance. JPSP, 75(1), 33–52. doi.org/10.1037/0022-3514.75.1.33 abstract
  2. Gunderson, E. A., Gripshover, S. J., Romero, C., Dweck, C. S., Goldin-Meadow, S., & Levine, S. C. (2013). Parent praise to 1- to 3-year-olds predicts children's motivational frameworks 5 years later. Child Development, 84(5), 1526–1541. doi.org/10.1111/cdev.12064 abstract
  3. Sisk, V. F., Burgoyne, A. P., Sun, J., Butler, J. L., & Macnamara, B. N. (2018). To what extent and under which circumstances are growth mind-sets important to academic achievement? Two meta-analyses. Psychological Science, 29(4), 549–571. doi.org/10.1177/0956797617739704 abstract
  4. Macnamara, B. N., & Burgoyne, A. P. (2023). Do growth mindset interventions impact students' academic achievement? Psychological Bulletin, 149(3–4), 133–173. doi.org/10.1037/bul0000352 abstract
  5. Burnette, J. L., et al. (2023). A systematic review and meta-analysis of growth mindset interventions: For whom, how, and why might such interventions work? Psychological Bulletin, 149(3–4), 174–205. doi.org/10.1037/bul0000368 abstract
  6. Harter, S. (2012). The construction of the self: Developmental and sociocultural foundations (2nd ed.). metadata
  7. Diamond, A., & Lee, K. (2011). Interventions shown to aid executive function development in children 4 to 12 years old. Science, 333(6045), 959–964. doi.org/10.1126/science.1204529 metadata
  8. Somerville, L. H. (2013). The teenage brain: Sensitivity to social evaluation. Current Directions in Psychological Science, 22(2), 121–127. doi.org/10.1177/0963721413476512 metadata
  • samenvatting samenvatting of volledige tekst gelezen
  • metadata bibliografische gegevens gecontroleerd
  • instelling officieel document van een instelling

Wie dit heeft opgesteld en wanneer

Geschreven door de redactie van Ink & Brave op basis van onze wetenschappelijke onderbouwing (bronnen gecontroleerd op 8 november 2026, laatst bijgewerkt op 9 november 2026).

Hoe we bronnen controleren Alle bronnen

Een extraatje, geen huiswerk

Als je zin hebt

  • Lukt iets je kind niet, prijs dan de poging: “Je probeerde het op een andere manier.”
  • Speel af en toe een spelletje waarbij jij verliest — en laat zien hoe “goed gespeeld” eruitziet.

Als een strip niet genoeg is

  • Verliezen leidt tot heel heftige uitbarstingen, of je kind probeert niets nieuws meer.
  • Praat met een kinderarts of huisarts, de schoolpsycholoog of vertrouwenspersoon, of een kinderpsycholoog.

Heb je nu meteen hulp nodig? Als iemand in gevaar is, bel dan het alarmnummer — 112 in de EU, 999 in het Verenigd Koninkrijk, 911 in de VS en Canada, 000 in Australië. Hulplijnen voor kinderen en ouders per land

Veelgestelde vragen

Mijn kind kan niet tegen verliezen. Is dat normaal?

Voor veel kinderen wel. De strip helpt ze oefenen wat ze na een verlies kunnen doen; we beloven geen resultaat of termijn.

Moet de held aan het einde winnen?

Nee. Aan het einde staat een betere poging, niet per se een overwinning.

Is het ook geschikt voor fouten op school?

Ja. Dezelfde stappen gelden voor een fout in een dictee en voor een verloren voetbalwedstrijd.

Leesvoer voor ouders

  • Artikel in voorbereiding Hoe steun je het leren van een kind zonder druk?
  • Artikel in voorbereiding Hoe help je een kind dat niet tegen verliezen kan?
Gepersonaliseerd verhaal

Gepersonaliseerd boek: Verliezen en fouten

Een gepersonaliseerd boek over dit onderwerp — een verhaal voor 9,90 € (1 verhaal · 16 pagina’s) of een heel avontuur voor 24,90 € (3 verhalen · 48 pagina’s), als prentenboek of strip. Eerst een gratis tekening van de held.

Werelden waar het onderwerp in de wetten van de wereld is ingebouwd

Gerelateerd