Vriendschap en buitengesloten worden

Hoe help ik mijn kind om mee te doen en vrienden te maken?

In het kort

Meedoen met een spel is een vaardigheid, geen karaktertrek: het helpt om te kijken wat er gespeeld wordt, mee te doen door iets aan te bieden, beleefd te vragen, met “nee” om te gaan en het ergens anders te proberen — en één vriend uit te nodigen. Maar acceptatie hangt ook af van de mensen eromheen; als het pesten is, moeten volwassenen ingrijpen. In het verhaal “Vrienden” oefent je kind de stappen als held.

Weet je niet welk onderwerp? Gids per leeftijd →

Een meisje brengt een zeil naar kinderen die een vlot bouwen op het strand van een vliegend eiland; een jongen met een bril wenkt haar.

Wat je kind oefent

De vaardigheid

Opmerken wie erbuiten staat en die erbij halen — of beleefd vragen “Mag ik meedoen?” en ermee omgaan als iemand nee zegt.

Wat het verhaal zelf doet — geen werk voor jou

Er komt een nieuw personage in de wereld en niemand nodigt het uit. De opdracht van de wereld lukt alleen met hem of haar erbij — de held merkt het op en roept het personage erbij. De laatste pagina laat dezelfde stap op de speelplaats zien.

Vijf stappen die je kind oefent

  1. Kijken wat er gespeeld wordt

    Even kijken: wat is het spel, wie doet wat, wat ontbreekt er.

  2. Meedoen met een aanbod

    Iets meebrengen dat bij het spel past: “Ik heb een zeil voor jullie vlot.”

  3. Vragen

    “Mag ik meedoen?” — hardop, duidelijk, met een glimlach.

  4. Omgaan met “nee” en het ergens anders proberen

    “Nee” vandaag betekent niet “nooit”. De held probeert een andere groep of maar één persoon.

  5. Eén vriend uitnodigen

    Eén goede vriend is genoeg om mee te beginnen. En andersom: merk op wie aan de zijlijn staat en haal die erbij.

Hoe het verhaal het laat zien

De held is nieuw op het eiland, op de planeet of op de riddersschool. Hij of zij is nooit “de stakker” — de held heeft een kracht waar de anderen nog niets van weten.

  1. 1 · Ontdekken

    De held staat aan de zijlijn en wacht tot iemand het opmerkt. Er gebeurt niets. Dan ziet de held een ander personage meedoen door iets aan het spel aan te bieden.

  2. 2 · Proberen

    Je kind beslist wat de held meebrengt en wat hij of zij zegt. Voor het eerst hoort de held “nee” — en probeert het ergens anders.

  3. 3 · Uitleggen

    Er komt nog een nieuw kind op het eiland. De held merkt het op en nodigt het uit — nu weet de held hoe dat voelt.

Stap in het echte leven

De laatste pagina: de pauze op de speelplaats van school — dezelfde stap, één eenvoudige zin.

Per leeftijd

3–5 jaar
Ontwikkeling
Speelt vaak naast anderen en begint samen te spelen; één eenvoudige zin, “Zullen we spelen?”, helpt.
In het verhaal
Naast elkaar spelen, een speeltje lenen, één zin: “Mag ik met je spelen?”
6–8 jaar
Ontwikkeling
Bij een groep horen is belangrijk; in een studie met 8- tot 9-jarigen trof buitensluiten het zelfbeeld het hardst. Abrams et al. 2011
In het verhaal
Spelregels en meedoen met een aanbod; zonder tranen omgaan met “nee” en het ergens anders proberen.
9–11 jaar
Ontwikkeling
De plek in de groep is cruciaal; bij plagen en pesten heeft elk kind een rol — ook wie alleen toekijkt. Salmivalli et al. 1996
In het verhaal
Vriendengroepjes en buitengesloten worden; één vriend vinden met een gedeelde interesse, herkennen wanneer het pesten is.
12–14 jaar
Ontwikkeling
Buitensluiten trof 13- tot 14-jarigen vooral in hun gevoel erbij te horen; groepen en online ruimtes spelen een grote rol. Abrams et al. 2011
In het verhaal
Groepen en groepschats; hun eigenwaarde hangt niet af van één vriendengroep.

Waarop we ons baseren

De aanpak

Buitengesloten worden doet pijn, zelfs heel even — het bedreigt het zelfbeeld en het gevoel erbij te horen. Acceptatie moet komen van de mensen rond het kind (volwassenen en de groep), niet alleen van het “trainen” van het kind aan de zijlijn; samen naar een gemeenschappelijk doel werken verbetert relaties meer dan wedijveren. Daarom heeft het onderwerp twee kanten: meedoen en een ander erbij halen.

Hoe sterk onderzoek deze aanpak ondersteunt: matig (meerdere studies, wisselende resultaten)

De beoordeling gaat over de aanpak, niet over onze strip — de strip zelf is nog niet wetenschappelijk getest.

Wat onderzoek zegt

  1. Buitensluiten bedreigt het gevoel erbij te horen, het zelfbeeld, het gevoel van controle en van zingeving; langdurig buitensluiten hangt samen met hulpeloosheid en depressie.

    overzicht van onderzoek naar uitsluiting (Annual Review of Psychology) · Williams 2007

  2. In een kort online balspel waarin kinderen werden “buitengesloten”, trof dat 8- tot 9-jarigen vooral in hun zelfbeeld en 13- tot 14-jarigen in hun gevoel erbij te horen.

    experiment · kinderen van 8–9 en 13–14 jaar, en volwassenen · zelfbeeld en erbij horen · Abrams et al. 2011

  3. Toen de hele groep leerde om accepterend te zijn (het MOSAIC-programma), hadden kinderen met ADHD een betere positie bij leeftijdgenoten en meer vriendschappen, vooral jongens.

    gerandomiseerde studie in een zomerprogramma met kinderen met ADHD en onbekende leeftijdgenoten · kinderen van 6,8–9,8 jaar · positie in de groep en vriendschappen · Mikami et al. 2013

  4. Samen naar een gemeenschappelijk doel werken hing samen met betere relaties met leeftijdgenoten en betere prestaties dan wedijveren of alleen werken.

    meta-analyse · 148 studies · jonge adolescenten · Roseth et al. 2008

Wat we bij dit onderwerp niet beloven

Dat de strip “vrienden voor je kind vindt”. Acceptatie hangt ook af van de mensen eromheen — wordt een kind herhaaldelijk buitengesloten, dan raden we aan met de school te praten.

Belangrijkste bronnen

  1. Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641 abstract
  2. Abrams, D., Weick, M., Thomas, D., Colbe, H., & Franklin, K. M. (2011). On-line ostracism affects children differently from adolescents and adults. British Journal of Developmental Psychology, 29(1), 110–123. doi.org/10.1348/026151010x494089 abstract
  3. Mikami, A. Y., et al. (2013). A randomized trial of a classroom intervention to increase peers' social inclusion of children with ADHD. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 81(1), 100–112. doi.org/10.1037/a0029654 abstract
  4. Bierman, K. L., & Furman, W. (1984). The effects of social skills training and peer involvement on the social adjustment of preadolescents. Child Development, 55(1), 151. doi.org/10.2307/1129841 metadata
  5. Roseth, C. J., Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2008). Promoting early adolescents' achievement and peer relationships: The effects of cooperative, competitive, and individualistic goal structures. Psychological Bulletin, 134(2), 223–246. doi.org/10.1037/0033-2909.134.2.223 abstract
  6. Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
  • samenvatting samenvatting of volledige tekst gelezen
  • metadata bibliografische gegevens gecontroleerd
  • instelling officieel document van een instelling

Wie dit heeft opgesteld en wanneer

Geschreven door de redactie van Ink & Brave op basis van onze wetenschappelijke onderbouwing (bronnen gecontroleerd op 8 november 2026, laatst bijgewerkt op 9 november 2026).

Hoe we bronnen controleren Alle bronnen

Een extraatje, geen huiswerk

Als je zin hebt

  • Vindt je kind een klasgenoot leuk, nodig die dan uit — een boek dat jullie gelezen hebben is een goede reden om af te spreken.
  • Vraag niet steeds of je kind “al vrienden heeft”. Wees er gewoon als het wil praten.

Als een strip niet genoeg is

  • Je kind staat al lang aan de zijlijn, wil niet naar school, is verdrietig of bang.
  • Iemand doet je kind herhaaldelijk pijn, lacht het uit of sluit het bewust buiten — dat is pesten, en volwassenen moeten ingrijpen (zie het onderwerp Het aan een vertrouwde volwassene vertellen).
  • Praat met de leerkracht, de schoolpsycholoog of vertrouwenspersoon, of een kinderpsycholoog.

Heb je nu meteen hulp nodig? Als iemand in gevaar is, bel dan het alarmnummer — 112 in de EU, 999 in het Verenigd Koninkrijk, 911 in de VS en Canada, 000 in Australië. Hulplijnen voor kinderen en ouders per land

Veelgestelde vragen

Kan de strip een kind helpen dat in de klas wordt buitengesloten?

De strip geeft je kind een waardige rol en laat het oefenen wat het kan zeggen om mee te doen en hoe het met afwijzing omgaat. Maar buitensluiten lost hij niet alleen op — als het aanhoudt of als het pesten is, moeten de school en volwassenen ingrijpen.

Kan een echte vriend in het verhaal voorkomen?

Ja. Ouders nodigen ouders uit en elk kind heeft een belangrijke rol. Een strip kan een reden zijn om af te spreken — maar hij maakt voor niemand vrienden, en bij pesten vervangt hij de school en volwassenen niet.

Wordt mijn kind dan niet het ‘project’ van de anderen?

Nee. Niemand komt te weten waarom hij of zij is uitgenodigd, en niemand wordt eruit gegooid. De groep gaat alleen over gedeelde thema’s, nooit over de persoonlijke problemen van één kind.

Leesvoer voor ouders

  • Artikel in voorbereiding Wat kun je doen als niemand met je kind speelt?
  • Artikel in voorbereiding Hoe leren kinderen empathie?
Gepersonaliseerd verhaal

Gepersonaliseerd boek: Vrienden

Een gepersonaliseerd boek over dit onderwerp — een verhaal voor 9,90 € (1 verhaal · 16 pagina’s) of een heel avontuur voor 24,90 € (3 verhalen · 48 pagina’s), als prentenboek of strip. Eerst een gratis tekening van de held.

Werelden waar het onderwerp in de wetten van de wereld is ingebouwd

Gerelateerd