Το λέω σε έναν μεγάλο που εμπιστεύομαι

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να μιλήσει σε έναν ενήλικα για τον εκφοβισμό;

Με μια ματιά

Όταν συμβαίνει κάτι κακό στο παιδί σας ή σε ένα άλλο παιδί, το σωστό βήμα είναι να το πει σε έναν ενήλικα που θα βοηθήσει. Τα παιδιά πρέπει να αναγνωρίζουν τι δεν είναι εντάξει, να ξέρουν ότι το να ζητάς βοήθεια δεν είναι κάρφωμα, να έχουν τους δικούς τους ενήλικες εμπιστοσύνης και να μπορούν να το πουν καθαρά. Στην ιστορία «Θάρρος να το πω» το παιδί σας τα εξασκεί ως ήρωας. Όμως πάντα οι ενήλικες είναι αυτοί που πρέπει να το αντιμετωπίσουν.

Δεν ξέρετε ποιο θέμα; Οδηγός ανά ηλικία →

Ένα αγόρι σε μια μαγική βιβλιοθήκη λέει σε μια καλοσυνάτη δασκάλα τι συμβαίνει· εκείνη γονατίζει για να ακούσει, και δίπλα του κάθεται ένα αλεπουδάκι με δεμένο αυτί.

Τι εξασκεί το παιδί σας

Η δεξιότητα

Αναγνωρίζω ότι κάτι δεν πάει καλά και το λέω σε έναν ενήλικα που εμπιστεύομαι· υπερασπίζομαι κάποιον άλλον, αν είναι ασφαλές. Το να ζητάω βοήθεια δεν είναι κάρφωμα.

Τι κάνει η ιστορία από μόνη της — χωρίς κόπο για εσάς

Στην αρχή ο ήρωας δεν λέει τίποτα, μετά πηγαίνει σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεται — και ο ενήλικας στην ιστορία παρεμβαίνει. Ο εκφοβισμός δεν παρουσιάζεται ποτέ ως «καβγάς μεταξύ δύο» και κανείς δεν πιέζεται να τα ξαναβρεί. Στο τέλος ο ήρωας λέει σε ποιον θα το έλεγε στο σπίτι ή στο σχολείο.

Πέντε βήματα που εξασκεί το παιδί σας

  1. Αναγνωρίζω τι δεν είναι εντάξει

    Όταν κάτι συμβαίνει ξανά και ξανά, πονάει ή μου δίνει ένα άσχημο σφίξιμο στην κοιλιά.

  2. Το να ζητάω βοήθεια δεν είναι κάρφωμα

    Κάρφωμα = θέλω κάποιος να μπλέξει. Ζητάω βοήθεια = θέλω κάποιος να είναι ασφαλής.

  3. Οι ενήλικες που με προστατεύουν

    Τουλάχιστον τρία άτομα στα οποία μπορώ να το πω: στο σπίτι, στο σχολείο και ένα ακόμη.

  4. Το λέω καθαρά

    Τι συνέβη, ποιος, πού και πότε. «Στο διάλειμμα ένα αγόρι μου παίρνει το κολατσιό και με σπρώχνει.»

  5. Αν δεν βοηθήσει, το λέω σε κάποιον άλλον

    Αν ο πρώτος ενήλικας δεν βοηθήσει, δοκιμάζω άλλον. Δεν τα παρατάω.

Πώς το δείχνει η ιστορία

Στο βασίλειο, κάποιος κοροϊδεύει συνέχεια ένα μικρό πλασματάκι. Στην αρχή ο ήρωας σωπαίνει — μετά βρίσκει το θάρρος να πάει σε έναν ενήλικα. Δεν δείχνουμε ποτέ τον εκφοβισμό ως «διαφωνία δύο πλευρών» και δεν αναγκάζουμε ποτέ κανέναν να τα ξαναβρεί.

  1. 1 · Ανακαλύπτω

    Ο ήρωας βλέπει κάποιον να κοροϊδεύει ένα αλεπουδάκι. Δεν λέει τίποτα, γιατί δεν θέλει να «καρφώσει». Ένας μέντορας του δείχνει τη διαφορά.

  2. 2 · Δοκιμάζω

    Το παιδί σας διαλέγει τους ενήλικες εμπιστοσύνης του ήρωα και σκέφτεται τι ακριβώς θα πει. Ο ήρωας πηγαίνει στον πρώτο.

  3. 3 · Διδάσκω

    Ο πρώτος ενήλικας δεν έχει χρόνο — ο ήρωας δοκιμάζει έναν δεύτερο. Μετά ο ήρωας δείχνει σε έναν φίλο πώς να το κάνει.

Βήμα στην πραγματική ζωή

Η τελευταία σελίδα: ο ήρωας λέει στη δασκάλα τι συμβαίνει στα διαλείμματα — σύντομα και καθαρά.

Αν το παιδί σας δέχεται εκφοβισμό: τι να κάνετε αμέσως

  1. Ακούστε το, πιστέψτε το και πείτε του ότι έκανε το σωστό που σας το είπε.
  2. Σημειώστε τι συνέβη, πότε και πού — χωρίς να ανακρίνετε το παιδί σας.
  3. Επικοινωνήστε με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό του τμήματος ή τη διεύθυνση του σχολείου και συμφωνήστε σε συγκεκριμένα βήματα.
  4. Μην έρχεστε σε αντιπαράθεση με άλλα παιδιά ή τους γονείς τους χωρίς σχέδιο.
  5. Ζητήστε συμβουλή: γραμμή βοήθειας για παιδιά 116 111 (Σλοβακία, Τσεχία, Γερμανία, Πολωνία, Ουγγαρία)· στο Ηνωμένο Βασίλειο, Childline 0800 1111 ή η γραμμή βοήθειας του NSPCC για ενήλικες 0808 800 5000. Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, καλέστε το 112 (Ηνωμένο Βασίλειο: 999).

Ανά ηλικία

3–5 ετών
Ανάπτυξη
Ο εκφοβισμός είναι πολύ σύνθετο θέμα για αυτή την ηλικία· αρκεί ο κανόνας «όταν κάτι με πονάει ή με τρομάζει, το λέω σε έναν ενήλικα».
Στην ιστορία
Ένα απλό «Όταν κάτι με πονάει ή φοβάμαι, το λέω στη μαμά, στον μπαμπά ή στη δασκάλα μου.»
6–8 ετών
Ανάπτυξη
Έντονη αίσθηση δικαιοσύνης και κανόνων· βοηθά να ξεχωρίζει το κάρφωμα από το να ζητάς βοήθεια. Αν ένα παιδί δέχεται εκφοβισμό, το αντιμετωπίζει ένας ενήλικας. Turiel 1983
Στην ιστορία
Η διαφορά ανάμεσα στο κάρφωμα και στο να ζητάς βοήθεια· μια λίστα με ενήλικες εμπιστοσύνης.
9–11 ετών
Ανάπτυξη
Η ομάδα είναι καθοριστική και κάθε παιδί έχει ρόλο σε αυτήν· τα προγράμματα για όλη την ομάδα (KiVa) μελετήθηκαν ακριβώς στις τάξεις 4–6. Salmivalli et al. 1996⁠; Kärnä et al. 2011
Στην ιστορία
Εκφοβισμός σε παρέες και συνομιλίες· υπερασπίζομαι κάποιον αν είναι ασφαλές και πάντα το λέω σε έναν ενήλικα.
12–14 ετών
Ανάπτυξη
Εξαιρετικά ευαίσθητοι στο πώς τους βλέπουν οι άλλοι· η κακομεταχείριση στο διαδίκτυο γίνεται συχνότερη. Βοηθούν εμπιστευτικοί τρόποι για να το πουν σε κάποιον. Somerville 2013
Στην ιστορία
Πίεση από τους συνομηλίκους, κακό στο διαδίκτυο· πώς να το πουν σε κάποιον εμπιστευτικά και πού να τηλεφωνήσουν.

Σε τι βασιζόμαστε

Η προσέγγιση

Οι παρευρισκόμενοι είναι καθοριστικοί: όταν οι συνομήλικοι παρεμβαίνουν με ασφάλεια (φωνάζουν έναν ενήλικα, απομακρύνουν το θύμα, αρνούνται να συμμετάσχουν), ο εκφοβισμός συχνά σταματά, και τα προγράμματα πρόληψης κάνουν τα παιδιά πιο πρόθυμα να παρέμβουν. Όμως την ευθύνη για την επίλυση την έχουν πάντα οι ενήλικες.

Πόσο ισχυρά στηρίζει η έρευνα αυτή την προσέγγιση: μέτρια

Η αξιολόγηση αφορά την προσέγγιση, όχι το κόμικ μας — το ίδιο το κόμικ δεν έχει ακόμη ελεγχθεί επιστημονικά.

Τι λέει η έρευνα

  1. Παρατηρήσεις σε σχολικές αυλές έδειξαν ότι συνομήλικοι ήταν παρόντες στο 88% των περιστατικών εκφοβισμού· παρενέβησαν στο 19% από αυτά και το 57% των παρεμβάσεων σταμάτησε τον εκφοβισμό.

    νατουραλιστική παρατήρηση · μαθητές · παρεμβάσεις συνομηλίκων · Hawkins et al. 2001

  2. Τα σχολικά προγράμματα αύξησαν την προθυμία των παρευρισκομένων να παρέμβουν (g = 0,20· 0,14 για τα μικρότερα παιδιά)· επίδραση στην ενσυναίσθηση δεν διαπιστώθηκε.

    μετα-ανάλυση · 12 προγράμματα · παρέμβαση παρευρισκομένων · Polanin et al. 2012

  3. Ο εκφοβισμός είναι ομαδική διαδικασία: εκτός από το παιδί που πληγώνει και το θύμα, υπάρχουν ρόλοι για όσους συμμετέχουν, επευφημούν, παρακολουθούν ή υπερασπίζονται.

    θεμελιώδης μελέτη των ρόλων των συμμετεχόντων · Salmivalli et al. 1996

  4. Το πρόγραμμα KiVa, που δουλεύει με όλη την ομάδα, είχε επίδραση σε 7 από τα 11 αποτελέσματα στις τάξεις 4–6 στη Φινλανδία· εκτός Φινλανδίας τα αποτελέσματα είναι ανάμεικτα (καμία αποδεδειγμένη επίδραση στην Ουαλία, επίδραση στις Κάτω Χώρες).

    μεγάλη αξιολόγηση · 78 σχολεία, 8.237 παιδιά· επαναλήψεις στην Ουαλία και τις Κάτω Χώρες · Kärnä et al. 2011⁠; Axford et al. 2020⁠; Huitsing et al. 2020

  5. Οι αυτόματες τιμωρίες «μηδενικής ανοχής» δεν υποστηρίζονται από τα δεδομένα — γι’ αυτό στις ιστορίες μας τον εκφοβισμό δεν τον λύνει μια τιμωρία, αλλά ένας ενήλικας που παρεμβαίνει.

    ανασκόπηση τεκμηρίων (American Psychological Association) · APA 2008⁠; Olweus 2013

Τι δεν υποσχόμαστε σε αυτό το θέμα

Ότι το κόμικ θα σταματήσει ή θα εντοπίσει τον εκφοβισμό. Τα σχολικά προγράμματα τον μειώνουν μέτρια και όχι το ίδιο παντού· η επίλυσή του είναι δουλειά των ενηλίκων.

Βασικές πηγές

  1. Hawkins, D. L., Pepler, D. J., & Craig, W. M. (2001). Naturalistic observations of peer interventions in bullying. Social Development, 10(4), 512–527. doi.org/10.1111/1467-9507.00178 abstract
  2. Polanin, J. R., Espelage, D. L., & Pigott, T. D. (2012). A meta-analysis of school-based bullying prevention programs' effects on bystander intervention behavior. School Psychology Review, 41(1), 47–65. doi.org/10.1080/02796015.2012.12087375 abstract
  3. Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
  4. Kärnä, A., Voeten, M., Little, T. D., Poskiparta, E., Kaljonen, A., & Salmivalli, C. (2011). A large-scale evaluation of the KiVa antibullying program: Grades 4–6. Child Development, 82(1), 311–330. doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01557.x abstract
  5. Olweus, D. (2013). School bullying: Development and some important challenges. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 751–780. doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185516 abstract
  6. APA Zero Tolerance Task Force (2008). Are zero tolerance policies effective in the schools? An evidentiary review and recommendations. American Psychologist, 63(9), 852–862. doi.org/10.1037/0003-066x.63.9.852 abstract
  7. Axford, N., et al. (2020). The effectiveness of the KiVa bullying prevention program in Wales, UK. Prevention Science, 21(5), 615–626. doi.org/10.1007/s11121-020-01103-9 abstract
  8. Huitsing, G., et al. (2020). A large-scale replication of the effectiveness of the KiVa antibullying program: An RCT in the Netherlands. Prevention Science, 21(5), 627–638. doi.org/10.1007/s11121-020-01116-4 abstract
  9. Turiel, E. (1983). The development of social knowledge: Morality and convention. Cambridge University Press. metadata
  10. Somerville, L. H. (2013). The teenage brain: Sensitivity to social evaluation. Current Directions in Psychological Science, 22(2), 121–127. doi.org/10.1177/0963721413476512 metadata
  • περίληψη διαβάστηκε η περίληψη ή το πλήρες κείμενο
  • μεταδεδομένα επαληθεύτηκαν τα βιβλιογραφικά στοιχεία
  • φορέας επίσημο έγγραφο φορέα

Ποιος το ετοίμασε και πότε

Γράφτηκε από τη συντακτική ομάδα του Ink & Brave με βάση τα τεκμήριά μας (έλεγχος πηγών 8 Νοεμβρίου 2026, τελευταία ενημέρωση 9 Νοεμβρίου 2026).

Πώς ελέγχουμε τις πηγές Όλες οι πηγές

Μπόνους, όχι εργασία για το σπίτι

Αν έχετε διάθεση

  • Όταν το παιδί σας σάς λέει κάτι, πρώτα ακούστε και πείτε ευχαριστώ. Οι λύσεις μπορούν να έρθουν μετά.
  • Ρωτήστε ποιοι ενήλικες είναι στην Κάρτα Ήρωά του — αν θέλει να το μοιραστεί.

Όταν ένα κόμικ δεν αρκεί

  • Όποτε πρόκειται για κακομεταχείριση, απειλές ή εκβιασμό ή για φόβο να πάει στο σχολείο — το κόμικ δεν αντικαθιστά την παρέμβαση του σχολείου και των ενηλίκων.
  • Αν το παιδί σας έχει αλλάξει, είναι λυπημένο, δεν κοιμάται ή έχει σωματικά ενοχλήματα, μιλήστε με έναν παιδίατρο ή τον οικογενειακό γιατρό ή με έναν ψυχολόγο.

Χρειάζεστε βοήθεια τώρα; Αν κάποιος κινδυνεύει, καλέστε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης — 112 στην ΕΕ, 999 στο Ηνωμένο Βασίλειο, 911 στις ΗΠΑ και τον Καναδά, 000 στην Αυστραλία. Γραμμές βοήθειας για παιδιά και γονείς ανά χώρα

Συχνές ερωτήσεις

Θα σταματήσει το κόμικ τον εκφοβισμό;

Όχι. Το κόμικ βοηθά το παιδί σας να εξασκήσει πώς να πει σε έναν ενήλικα τι συμβαίνει. Τον εκφοβισμό πρέπει να τον αντιμετωπίσουν οι ενήλικες — το σχολείο και οι γονείς.

Μήπως έτσι μαθαίνετε στα παιδιά να καρφώνουν;

Όχι. Μαθαίνουμε ότι όταν κάτι ενοχλεί εσένα ή κάποιον άλλον, μπορείς να ζητήσεις βοήθεια — δεν χρειάζεσαι αποδείξεις ούτε να τα εξηγήσεις όλα τέλεια. Για να ζητήσεις βοήθεια χρειάζεται θάρρος.

Κι αν το παιδί μου γράψει, ενώ φτιάχνει την ιστορία, ότι του συμβαίνει κάτι;

Ένα μέλος της ομάδας μας το εξετάζει και, αν είναι ασφαλές και θα βοηθούσε, επικοινωνούμε μαζί σας. Το παιδί σας βλέπει πάντα τον αριθμό της γραμμής βοήθειας για τη χώρα του.

Διάβασμα για γονείς

  • Άρθρο υπό προετοιμασία Πώς να βοηθήσετε ένα παιδί να υπερασπίζεται τους άλλους;
  • Άρθρο υπό προετοιμασία Πώς να καταλάβετε αν το παιδί σας δέχεται εκφοβισμό — και τι να κάνετε; (ευαίσθητο θέμα)
  • Άρθρο υπό προετοιμασία Πώς να μιλήσετε στο παιδί σας για το σώμα του και για τα καλά και τα κακά μυστικά (ευαίσθητο θέμα)
  • Άρθρο υπό προετοιμασία Τι να κάνετε όταν το παιδί σας σάς λέει κάτι σοβαρό; (ευαίσθητο θέμα)
Εξατομικευμένη ιστορία

Εξατομικευμένο βιβλίο: Θάρρος να το πω

Ένα εξατομικευμένο βιβλίο με αυτό το θέμα — μια ιστορία για 9,90 € (1 ιστορία · 16 σελίδες) ή μια ολόκληρη περιπέτεια για 24,90 € (3 ιστορίες · 48 σελίδες), ως εικονογραφημένο βιβλίο ή κόμικ. Πρώτα ένα δωρεάν σχέδιο του ήρωα.

Κόσμοι όπου το θέμα είναι ενσωματωμένο στον νόμο του κόσμου

Σχετικά θέματα