
Τι εξασκεί το παιδί σας
Προσέχω ποιος μένει απ’ έξω και τον καλώ μέσα — ή ρωτάω ευγενικά «Μπορώ να παίξω κι εγώ;» και το αντέχω όταν κάποιος λέει όχι.
Ένας νέος χαρακτήρας φτάνει στον κόσμο και κανείς δεν τον καλεί. Η αποστολή του κόσμου μπορεί να γίνει μόνο μαζί του — ο ήρωας το προσέχει και τον φωνάζει. Η τελευταία σελίδα δείχνει το ίδιο βήμα στην παιδική χαρά.
Πέντε βήματα που εξασκεί το παιδί σας
Παρακολουθώ τι παίζουν
Παρακολουθώ για λίγο: ποιο είναι το παιχνίδι, ποιος κάνει τι, τι λείπει.
Μπαίνω με μια πρόταση
Φέρνω κάτι που ταιριάζει στο παιχνίδι: «Έχω ένα πανί για τη σχεδία σας.»
Ρωτάω
«Μπορώ να παίξω κι εγώ;» — δυνατά, καθαρά, με χαμόγελο.
Αντέχω ένα «όχι» και δοκιμάζω αλλού
Ένα «όχι» σήμερα δεν σημαίνει «ποτέ». Ο ήρωας δοκιμάζει μια άλλη παρέα ή μόνο ένα άτομο.
Καλώ έναν φίλο
Για αρχή αρκεί ένας καλός φίλος. Και αντίστροφα: προσέχω ποιος είναι στο περιθώριο και τον καλώ μέσα.
Πώς το δείχνει η ιστορία
Ο ήρωας είναι καινούργιος στο νησί, στον πλανήτη ή στη σχολή ιπποτών. Δεν είναι ποτέ «το καημένο» — έχει μια δύναμη που οι άλλοι δεν ξέρουν ακόμη.
- 1 · Ανακαλύπτω
Ο ήρωας στέκεται στο περιθώριο και περιμένει να τον προσέξει κάποιος. Δεν γίνεται τίποτα. Μετά βλέπει έναν άλλο χαρακτήρα να μπαίνει στο παιχνίδι προσφέροντας κάτι.
- 2 · Δοκιμάζω
Το παιδί σας αποφασίζει τι φέρνει ο ήρωας και τι λέει. Για πρώτη φορά ο ήρωας ακούει «όχι» — και δοκιμάζει αλλού.
- 3 · Διδάσκω
Ένα ακόμη καινούργιο παιδί φτάνει στο νησί. Ο ήρωας το προσέχει και το καλεί — τώρα ξέρει πώς είναι.
Η τελευταία σελίδα: διάλειμμα στην αυλή του σχολείου — το ίδιο βήμα, μία απλή πρόταση.
Ανά ηλικία
- Ανάπτυξη
- Συχνά παίζει δίπλα σε άλλους και αρχίζει να παίζει μαζί τους· βοηθά μία απλή πρόταση: «Πάμε να παίξουμε».
- Στην ιστορία
- Παιχνίδι δίπλα δίπλα, δανείζομαι ένα παιχνίδι, μία πρόταση: «Μπορώ να παίξω μαζί σου;»
- Ανάπτυξη
- Το να ανήκει σε μια ομάδα έχει σημασία· σε μια μελέτη με παιδιά 8–9 ετών, ο αποκλεισμός χτύπησε περισσότερο την αυτοεκτίμηση. Abrams et al. 2011
- Στην ιστορία
- Κανόνες παιχνιδιού και είσοδος με μια πρόταση· αντέχω ένα «όχι» χωρίς δάκρυα και δοκιμάζω αλλού.
- Ανάπτυξη
- Η θέση στην ομάδα είναι καθοριστική· στα πειράγματα και στον εκφοβισμό κάθε παιδί έχει έναν ρόλο — κι εκείνο που απλώς παρακολουθεί. Salmivalli et al. 1996
- Στην ιστορία
- Παρέες και αποκλεισμός· βρίσκω έναν φίλο με κοινό ενδιαφέρον, αναγνωρίζω πότε πρόκειται για εκφοβισμό.
- Ανάπτυξη
- Ο αποκλεισμός χτύπησε τα παιδιά 13–14 ετών κυρίως στο αίσθημα του ανήκειν· οι παρέες και οι διαδικτυακοί χώροι παίζουν μεγάλο ρόλο. Abrams et al. 2011
- Στην ιστορία
- Παρέες και ομαδικές συνομιλίες· η αυτοεκτίμησή τους δεν εξαρτάται από μία μόνο παρέα.
Σε τι βασιζόμαστε
Η προσέγγιση
Ο αποκλεισμός πονάει ακόμη και για λίγο — απειλεί την αυτοεκτίμηση και το αίσθημα του ανήκειν. Η αποδοχή πρέπει να προέρχεται από τους ανθρώπους γύρω από το παιδί (ενήλικες και ομάδα), όχι μόνο από την «εκπαίδευση» του παιδιού που είναι στο περιθώριο· η συνεργασία για έναν κοινό στόχο βελτιώνει τις σχέσεις περισσότερο από τον ανταγωνισμό. Γι’ αυτό το θέμα έχει δύο πλευρές: να μπαίνω στην παρέα και να καλώ κάποιον άλλον.
Η αξιολόγηση αφορά την προσέγγιση, όχι το κόμικ μας — το ίδιο το κόμικ δεν έχει ακόμη ελεγχθεί επιστημονικά.
Τι λέει η έρευνα
Ο αποκλεισμός απειλεί το αίσθημα του ανήκειν, την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση ελέγχου και νοήματος· ο μακροχρόνιος αποκλεισμός συνδέεται με αίσθημα αβοηθησίας και κατάθλιψη.
Σε ένα σύντομο διαδικτυακό παιχνίδι με μπάλα όπου τα παιδιά «έμεναν απ’ έξω», ο αποκλεισμός χτύπησε τα παιδιά 8–9 ετών κυρίως στην αυτοεκτίμηση και τα παιδιά 13–14 ετών στο αίσθημα του ανήκειν.
Όταν όλη η ομάδα έμαθε να αποδέχεται (το πρόγραμμα MOSAIC), τα παιδιά με ΔΕΠΥ είχαν καλύτερη θέση ανάμεσα στους συνομηλίκους και περισσότερες φιλίες, ιδίως τα αγόρια.
Η συνεργασία για έναν κοινό στόχο συνδέθηκε με καλύτερες σχέσεις με τους συνομηλίκους και καλύτερες επιδόσεις απ’ ό,τι ο ανταγωνισμός ή η ατομική εργασία.
Τι δεν υποσχόμαστε σε αυτό το θέμα
Ότι το κόμικ θα «βρει φίλους στο παιδί σας». Η αποδοχή εξαρτάται και από τους γύρω του — αν ένα παιδί μένει επανειλημμένα απ’ έξω, συνιστούμε να μιλήσετε με το σχολείο.
Βασικές πηγές
- Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641 abstract
- Abrams, D., Weick, M., Thomas, D., Colbe, H., & Franklin, K. M. (2011). On-line ostracism affects children differently from adolescents and adults. British Journal of Developmental Psychology, 29(1), 110–123. doi.org/10.1348/026151010x494089 abstract
- Mikami, A. Y., et al. (2013). A randomized trial of a classroom intervention to increase peers' social inclusion of children with ADHD. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 81(1), 100–112. doi.org/10.1037/a0029654 abstract
- Bierman, K. L., & Furman, W. (1984). The effects of social skills training and peer involvement on the social adjustment of preadolescents. Child Development, 55(1), 151. doi.org/10.2307/1129841 metadata
- Roseth, C. J., Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2008). Promoting early adolescents' achievement and peer relationships: The effects of cooperative, competitive, and individualistic goal structures. Psychological Bulletin, 134(2), 223–246. doi.org/10.1037/0033-2909.134.2.223 abstract
- Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
- περίληψη διαβάστηκε η περίληψη ή το πλήρες κείμενο
- μεταδεδομένα επαληθεύτηκαν τα βιβλιογραφικά στοιχεία
- φορέας επίσημο έγγραφο φορέα
Ποιος το ετοίμασε και πότε
Γράφτηκε από τη συντακτική ομάδα του Ink & Brave με βάση τα τεκμήριά μας (έλεγχος πηγών 8 Νοεμβρίου 2026, τελευταία ενημέρωση 9 Νοεμβρίου 2026).
Αν έχετε διάθεση
- Αν το παιδί σας συμπαθεί έναν συμμαθητή, μπορείτε να τον καλέσετε στο σπίτι — ένα βιβλίο που διαβάσατε είναι καλή αφορμή για να βρεθούν.
- Μη ρωτάτε συνέχεια αν έχει «κάνει ήδη φίλους». Απλώς να είστε εκεί όταν θέλει να μιλήσει.
Όταν ένα κόμικ δεν αρκεί
- Το παιδί σας μένει για πολύ καιρό στο περιθώριο, δεν θέλει να πάει σχολείο, είναι λυπημένο ή φοβισμένο.
- Κάποιος επανειλημμένα το πληγώνει, το κοροϊδεύει ή το αφήνει σκόπιμα απ’ έξω — αυτό είναι εκφοβισμός και πρέπει να παρέμβουν οι ενήλικες (δείτε το θέμα «Το λέω σε έναν ενήλικα που εμπιστεύομαι»).
- Μιλήστε με τον υπεύθυνο εκπαιδευτικό του τμήματος, τον σχολικό ψυχολόγο ή σύμβουλο ή με έναν παιδοψυχολόγο.
Χρειάζεστε βοήθεια τώρα; Αν κάποιος κινδυνεύει, καλέστε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης — 112 στην ΕΕ, 999 στο Ηνωμένο Βασίλειο, 911 στις ΗΠΑ και τον Καναδά, 000 στην Αυστραλία. Γραμμές βοήθειας για παιδιά και γονείς ανά χώρα
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το κόμικ να βοηθήσει ένα παιδί που μένει απ’ έξω στην τάξη;
Το κόμικ δίνει στο παιδί σας έναν αξιοπρεπή ρόλο και το αφήνει να εξασκήσει τι να πει για να μπει στην παρέα και πώς να αντέξει την απόρριψη. Όμως δεν μπορεί να λύσει μόνο του τον αποκλεισμό — αν συνεχίζεται ή αν πρόκειται για εκφοβισμό, πρέπει να παρέμβουν το σχολείο και οι ενήλικες.
Μπορεί ένας αληθινός φίλος να είναι στην ιστορία;
Ναι. Οι γονείς προσκαλούν γονείς και κάθε παιδί έχει σημαντικό ρόλο. Ένα κόμικ μπορεί να είναι αφορμή για να βρεθούν — αλλά δεν θα κάνει φίλους για κανέναν και, σε περίπτωση εκφοβισμού, δεν αντικαθιστά το σχολείο και τους ενήλικες.
Μήπως το παιδί μου γίνει το «πρότζεκτ» των άλλων;
Όχι. Κανείς δεν μαθαίνει γιατί προσκλήθηκε και κανείς δεν διώχνεται. Η ομάδα ασχολείται μόνο με κοινά θέματα, ποτέ με τα προσωπικά προβλήματα ενός παιδιού.
Διάβασμα για γονείς
- Άρθρο υπό προετοιμασία Τι μπορείτε να κάνετε όταν κανείς δεν παίζει με το παιδί σας;
- Άρθρο υπό προετοιμασία Πώς μαθαίνουν τα παιδιά την ενσυναίσθηση;
Εξατομικευμένο βιβλίο: Φίλοι
Ένα εξατομικευμένο βιβλίο με αυτό το θέμα — μια ιστορία για 9,90 € (1 ιστορία · 16 σελίδες) ή μια ολόκληρη περιπέτεια για 24,90 € (3 ιστορίες · 48 σελίδες), ως εικονογραφημένο βιβλίο ή κόμικ. Πρώτα ένα δωρεάν σχέδιο του ήρωα.






