Powiedzieć zaufanemu dorosłemu

Jak mogę pomóc dziecku powiedzieć dorosłemu o przemocy rówieśniczej?

W skrócie

Kiedy Twojemu dziecku albo innemu dziecku dzieje się coś złego, właściwym krokiem jest powiedzieć dorosłemu, który pomoże. Dzieci muszą rozpoznawać, co nie jest w porządku, wiedzieć, że prośba o pomoc to nie skarżenie, mieć swoich bezpiecznych dorosłych i umieć to jasno powiedzieć. W historii „Odwaga, by powiedzieć” Twoje dziecko ćwiczy to jako bohater. Ale zająć się tym muszą zawsze dorośli.

Nie wiesz, który temat? Poradnik według wieku →

Chłopiec w czarodziejskiej bibliotece mówi życzliwej nauczycielce, co się dzieje; ona klęka, żeby go wysłuchać, a obok niego siedzi mały lisek z zabandażowanym uchem.

Co ćwiczy Twoje dziecko

Umiejętność

Rozpoznać, że coś jest nie tak, i powiedzieć dorosłemu, któremu ufam; stanąć w obronie kogoś innego, jeśli to bezpieczne. Prośba o pomoc to nie skarżenie.

Co historia robi sama — bez pracy z Twojej strony

Najpierw bohater milczy, potem idzie do dorosłego, któremu ufa — a dorosły w historii działa. Przemoc rówieśnicza nigdy nie jest pokazywana jako „bójka dwojga”, a nikt nie jest zmuszany do pogodzenia się. Na końcu bohater mówi, komu powiedziałby w domu albo w szkole.

Pięć kroków, które ćwiczy Twoje dziecko

  1. Rozpoznać, co nie jest w porządku

    Kiedy coś się powtarza, boli albo czuję się z tym źle w brzuchu.

  2. Prośba o pomoc to nie skarżenie

    Skarżenie = chcę, żeby ktoś miał kłopoty. Prośba o pomoc = chcę, żeby ktoś był bezpieczny.

  3. Moi bezpieczni dorośli

    Co najmniej trzy osoby, którym mogę powiedzieć: w domu, w szkole i jeszcze jedna.

  4. Powiedzieć to jasno

    Co się stało, kto, gdzie i kiedy. „Na przerwie jeden chłopak zabiera mi drugie śniadanie i mnie popycha.”

  5. Jeśli to nie pomoże, powiedzieć komuś innemu

    Jeśli pierwszy dorosły nie pomoże, spróbuj z kolejnym. Nie poddawaj się.

Jak pokazuje to opowieść

W królestwie ktoś ciągle wyśmiewa małe stworzonko. Na początku bohater milczy — potem znajduje odwagę, by pójść do dorosłego. Nigdy nie pokazujemy przemocy rówieśniczej jako „kłótni dwóch stron” i nigdy nikogo nie zmuszamy do pogodzenia się.

  1. 1 · Odkryj

    Bohater widzi, jak ktoś wyśmiewa małego liska. Milczy, bo nie chce „skarżyć”. Mentor pokazuje mu różnicę.

  2. 2 · Spróbuj

    Twoje dziecko wybiera bezpiecznych dorosłych bohatera i dokładnie wymyśla, co powiedzieć. Bohater idzie do pierwszego z nich.

  3. 3 · Naucz

    Pierwszy dorosły nie ma czasu — bohater próbuje z drugim. Potem pokazuje przyjacielowi, jak to zrobić.

Krok w prawdziwym życiu

Ostatnia strona: bohater mówi nauczycielce, co się dzieje na przerwach — krótko i jasno.

Jeśli Twoje dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej: co zrobić od razu

  1. Wysłuchaj, uwierz i powiedz, że dobrze zrobiło, mówiąc Ci o tym.
  2. Zapisz, co się stało, kiedy i gdzie — bez przesłuchiwania dziecka.
  3. Skontaktuj się z wychowawcą albo dyrekcją szkoły i ustalcie konkretne kroki.
  4. Nie konfrontuj się z innymi dziećmi ani ich rodzicami bez planu.
  5. Zasięgnij porady: telefon zaufania dla dzieci 116 111 (Słowacja, Czechy, Niemcy, Polska, Węgry); w Wielkiej Brytanii Childline 0800 1111 albo telefon zaufania NSPCC dla dorosłych 0808 800 5000. W nagłym wypadku dzwoń pod 112 (Wielka Brytania: 999).

Według wieku

3–5 lat
Rozwój
Przemoc rówieśnicza to w tym wieku zbyt złożony temat; wystarczy zasada „kiedy coś mnie boli albo straszy, mówię dorosłemu”.
W historii
Proste: „Kiedy coś mnie boli albo się boję, mówię mamie, tacie albo pani w przedszkolu.”
6–8 lat
Rozwój
Silne poczucie sprawiedliwości i zasad; pomaga odróżnianie skarżenia od szukania pomocy. Jeśli dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej, zajmuje się tym dorosły. Turiel 1983
W historii
Różnica między skarżeniem a proszeniem o pomoc; lista bezpiecznych dorosłych.
9–11 lat
Rozwój
Kluczowa jest grupa i każde dziecko ma w niej swoją rolę; programy dla całej grupy (KiVa) badano właśnie w klasach 4–6. Salmivalli et al. 1996⁠; Kärnä et al. 2011
W historii
Przemoc w paczkach przyjaciół i na czatach; stanąć w czyjejś obronie, jeśli to bezpieczne, i zawsze powiedzieć dorosłemu.
12–14 lat
Rozwój
Ogromna wrażliwość na to, jak widzą ich inni; częstsza staje się krzywda w internecie. Pomagają poufne sposoby, by komuś powiedzieć. Somerville 2013
W historii
Presja rówieśników, krzywda w internecie; jak komuś powiedzieć poufnie i gdzie zadzwonić.

Na czym się opieramy

Podejście

Kluczowi są świadkowie: kiedy rówieśnicy bezpiecznie reagują (sprowadzą dorosłego, odprowadzą osobę krzywdzoną, odmówią przyłączenia się), przemoc często ustaje, a programy profilaktyczne zwiększają gotowość dzieci do reagowania. Ale odpowiedzialność za rozwiązanie zawsze ponoszą dorośli.

Jak mocno badania wspierają to podejście: umiarkowanie

Ocena dotyczy podejścia, nie naszego komiksu — sam komiks nie został jeszcze naukowo przebadany.

Co mówią badania

  1. Obserwacje na szkolnych boiskach wykazały obecność rówieśników w 88% epizodów przemocy; reagowali w 19% z nich, a 57% reakcji zatrzymało przemoc.

    obserwacja naturalistyczna · uczniowie · reakcje rówieśników · Hawkins et al. 2001

  2. Programy szkolne zwiększyły gotowość świadków do reagowania (g = 0,20; 0,14 u młodszych dzieci); wpływu na empatię nie stwierdzono.

    metaanaliza · 12 programów · reagowanie świadków · Polanin et al. 2012

  3. Przemoc rówieśnicza to proces grupowy: oprócz dziecka, które krzywdzi, i osoby krzywdzonej są role tych, którzy się przyłączają, dopingują, przyglądają się albo bronią.

    podstawowe badanie ról uczestników · Salmivalli et al. 1996

  4. Program KiVa, który pracuje z całą grupą, przyniósł efekt w 7 z 11 wskaźników w klasach 4–6 w Finlandii; poza Finlandią wyniki są mieszane (brak udowodnionego efektu w Walii, efekt w Holandii).

    duża ewaluacja · 78 szkół, 8237 dzieci; replikacje w Walii i Holandii · Kärnä et al. 2011⁠; Axford et al. 2020⁠; Huitsing et al. 2020

  5. Automatyczne kary w duchu „zero tolerancji” nie znajdują poparcia w danych — dlatego w naszych historiach przemocy rówieśniczej nie rozwiązuje kara, tylko dorosły, który działa.

    przegląd dowodów (American Psychological Association) · APA 2008⁠; Olweus 2013

Czego w tym temacie nie obiecujemy

Że komiks zatrzyma lub wykryje przemoc rówieśniczą. Programy szkolne zmniejszają ją umiarkowanie i nie wszędzie w tym samym stopniu; rozwiązanie jej to zadanie dla dorosłych.

Najważniejsze źródła

  1. Hawkins, D. L., Pepler, D. J., & Craig, W. M. (2001). Naturalistic observations of peer interventions in bullying. Social Development, 10(4), 512–527. doi.org/10.1111/1467-9507.00178 abstract
  2. Polanin, J. R., Espelage, D. L., & Pigott, T. D. (2012). A meta-analysis of school-based bullying prevention programs' effects on bystander intervention behavior. School Psychology Review, 41(1), 47–65. doi.org/10.1080/02796015.2012.12087375 abstract
  3. Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
  4. Kärnä, A., Voeten, M., Little, T. D., Poskiparta, E., Kaljonen, A., & Salmivalli, C. (2011). A large-scale evaluation of the KiVa antibullying program: Grades 4–6. Child Development, 82(1), 311–330. doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01557.x abstract
  5. Olweus, D. (2013). School bullying: Development and some important challenges. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 751–780. doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185516 abstract
  6. APA Zero Tolerance Task Force (2008). Are zero tolerance policies effective in the schools? An evidentiary review and recommendations. American Psychologist, 63(9), 852–862. doi.org/10.1037/0003-066x.63.9.852 abstract
  7. Axford, N., et al. (2020). The effectiveness of the KiVa bullying prevention program in Wales, UK. Prevention Science, 21(5), 615–626. doi.org/10.1007/s11121-020-01103-9 abstract
  8. Huitsing, G., et al. (2020). A large-scale replication of the effectiveness of the KiVa antibullying program: An RCT in the Netherlands. Prevention Science, 21(5), 627–638. doi.org/10.1007/s11121-020-01116-4 abstract
  9. Turiel, E. (1983). The development of social knowledge: Morality and convention. Cambridge University Press. metadata
  10. Somerville, L. H. (2013). The teenage brain: Sensitivity to social evaluation. Current Directions in Psychological Science, 22(2), 121–127. doi.org/10.1177/0963721413476512 metadata
  • streszczenie przeczytane streszczenie lub pełny tekst
  • metadane sprawdzone dane bibliograficzne
  • instytucja oficjalny dokument instytucji

Kto to przygotował i kiedy

Napisała redakcja Ink & Brave na podstawie naszej bazy wiedzy (źródła zweryfikowane 8 listopada 2026, ostatnia aktualizacja 9 listopada 2026).

Jak sprawdzamy źródła Wszystkie źródła

Bonus, nie zadanie domowe

Jeśli masz ochotę

  • Kiedy dziecko Ci coś mówi, najpierw wysłuchaj i podziękuj. Rozwiązania mogą przyjść później.
  • Zapytaj, którzy dorośli są na jego Karcie Bohatera — jeśli zechce się podzielić.

Kiedy komiks nie wystarczy

  • Zawsze, gdy chodzi o krzywdę, groźby lub szantaż albo o strach przed pójściem do szkoły — komiks nie zastępuje działania szkoły i dorosłych.
  • Jeśli dziecko się zmieniło, jest smutne, nie śpi albo ma dolegliwości fizyczne, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym albo z psychologiem.

Potrzebujesz pomocy od razu? Jeśli ktoś jest w niebezpieczeństwie, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy — 112 w UE, 999 w Wielkiej Brytanii, 911 w USA i Kanadzie, 000 w Australii. Telefony zaufania dla dzieci i rodziców według kraju

Najczęstsze pytania

Czy komiks zatrzyma przemoc rówieśniczą?

Nie. Komiks pomaga dziecku przećwiczyć, jak powiedzieć dorosłemu, co się dzieje. Przemocą rówieśniczą muszą zająć się dorośli — szkoła i rodzice.

Czy nie uczycie dzieci skarżenia?

Nie. Uczymy, że kiedy coś niepokoi Ciebie albo kogoś innego, możesz poprosić o pomoc — nie potrzebujesz dowodów ani nie musisz wszystkiego idealnie wyjaśnić. Prośba o pomoc wymaga odwagi.

Co jeśli moje dziecko podczas tworzenia historii napisze, że coś mu się dzieje?

Człowiek z naszego zespołu to sprawdzi i jeśli jest to bezpieczne i pomocne, skontaktujemy się z Tobą. Twoje dziecko zawsze widzi numer telefonu zaufania dla swojego kraju.

Do poczytania dla rodziców

  • Artykuł w przygotowaniu Jak pomóc dziecku stawać w obronie innych?
  • Artykuł w przygotowaniu Jak rozpoznać, że dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej — i co robić? (temat wrażliwy)
  • Artykuł w przygotowaniu Jak rozmawiać z dzieckiem o jego ciele oraz o dobrych i złych tajemnicach (temat wrażliwy)
  • Artykuł w przygotowaniu Co robić, gdy dziecko powie Ci coś poważnego? (temat wrażliwy)
Spersonalizowana opowieść

Spersonalizowana książka: Odwaga, by powiedzieć

Spersonalizowana książka na ten temat — opowieść za 9,90 € (1 opowieść · 16 stron) albo cała przygoda za 24,90 € (3 opowieści · 48 stron), jako książeczka z obrazkami lub komiks. Najpierw darmowy rysunek bohatera.

Światy, w których temat jest wpisany w prawa świata

Powiązane