
Co ćwiczy Twoje dziecko
Rozpoznać, że coś jest nie tak, i powiedzieć dorosłemu, któremu ufam; stanąć w obronie kogoś innego, jeśli to bezpieczne. Prośba o pomoc to nie skarżenie.
Najpierw bohater milczy, potem idzie do dorosłego, któremu ufa — a dorosły w historii działa. Przemoc rówieśnicza nigdy nie jest pokazywana jako „bójka dwojga”, a nikt nie jest zmuszany do pogodzenia się. Na końcu bohater mówi, komu powiedziałby w domu albo w szkole.
Pięć kroków, które ćwiczy Twoje dziecko
Rozpoznać, co nie jest w porządku
Kiedy coś się powtarza, boli albo czuję się z tym źle w brzuchu.
Prośba o pomoc to nie skarżenie
Skarżenie = chcę, żeby ktoś miał kłopoty. Prośba o pomoc = chcę, żeby ktoś był bezpieczny.
Moi bezpieczni dorośli
Co najmniej trzy osoby, którym mogę powiedzieć: w domu, w szkole i jeszcze jedna.
Powiedzieć to jasno
Co się stało, kto, gdzie i kiedy. „Na przerwie jeden chłopak zabiera mi drugie śniadanie i mnie popycha.”
Jeśli to nie pomoże, powiedzieć komuś innemu
Jeśli pierwszy dorosły nie pomoże, spróbuj z kolejnym. Nie poddawaj się.
Jak pokazuje to opowieść
W królestwie ktoś ciągle wyśmiewa małe stworzonko. Na początku bohater milczy — potem znajduje odwagę, by pójść do dorosłego. Nigdy nie pokazujemy przemocy rówieśniczej jako „kłótni dwóch stron” i nigdy nikogo nie zmuszamy do pogodzenia się.
- 1 · Odkryj
Bohater widzi, jak ktoś wyśmiewa małego liska. Milczy, bo nie chce „skarżyć”. Mentor pokazuje mu różnicę.
- 2 · Spróbuj
Twoje dziecko wybiera bezpiecznych dorosłych bohatera i dokładnie wymyśla, co powiedzieć. Bohater idzie do pierwszego z nich.
- 3 · Naucz
Pierwszy dorosły nie ma czasu — bohater próbuje z drugim. Potem pokazuje przyjacielowi, jak to zrobić.
Ostatnia strona: bohater mówi nauczycielce, co się dzieje na przerwach — krótko i jasno.
Jeśli Twoje dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej: co zrobić od razu
- Wysłuchaj, uwierz i powiedz, że dobrze zrobiło, mówiąc Ci o tym.
- Zapisz, co się stało, kiedy i gdzie — bez przesłuchiwania dziecka.
- Skontaktuj się z wychowawcą albo dyrekcją szkoły i ustalcie konkretne kroki.
- Nie konfrontuj się z innymi dziećmi ani ich rodzicami bez planu.
- Zasięgnij porady: telefon zaufania dla dzieci 116 111 (Słowacja, Czechy, Niemcy, Polska, Węgry); w Wielkiej Brytanii Childline 0800 1111 albo telefon zaufania NSPCC dla dorosłych 0808 800 5000. W nagłym wypadku dzwoń pod 112 (Wielka Brytania: 999).
Według wieku
- Rozwój
- Przemoc rówieśnicza to w tym wieku zbyt złożony temat; wystarczy zasada „kiedy coś mnie boli albo straszy, mówię dorosłemu”.
- W historii
- Proste: „Kiedy coś mnie boli albo się boję, mówię mamie, tacie albo pani w przedszkolu.”
- Rozwój
- Silne poczucie sprawiedliwości i zasad; pomaga odróżnianie skarżenia od szukania pomocy. Jeśli dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej, zajmuje się tym dorosły. Turiel 1983
- W historii
- Różnica między skarżeniem a proszeniem o pomoc; lista bezpiecznych dorosłych.
- Rozwój
- Kluczowa jest grupa i każde dziecko ma w niej swoją rolę; programy dla całej grupy (KiVa) badano właśnie w klasach 4–6. Salmivalli et al. 1996; Kärnä et al. 2011
- W historii
- Przemoc w paczkach przyjaciół i na czatach; stanąć w czyjejś obronie, jeśli to bezpieczne, i zawsze powiedzieć dorosłemu.
- Rozwój
- Ogromna wrażliwość na to, jak widzą ich inni; częstsza staje się krzywda w internecie. Pomagają poufne sposoby, by komuś powiedzieć. Somerville 2013
- W historii
- Presja rówieśników, krzywda w internecie; jak komuś powiedzieć poufnie i gdzie zadzwonić.
Na czym się opieramy
Podejście
Kluczowi są świadkowie: kiedy rówieśnicy bezpiecznie reagują (sprowadzą dorosłego, odprowadzą osobę krzywdzoną, odmówią przyłączenia się), przemoc często ustaje, a programy profilaktyczne zwiększają gotowość dzieci do reagowania. Ale odpowiedzialność za rozwiązanie zawsze ponoszą dorośli.
Ocena dotyczy podejścia, nie naszego komiksu — sam komiks nie został jeszcze naukowo przebadany.
Co mówią badania
Obserwacje na szkolnych boiskach wykazały obecność rówieśników w 88% epizodów przemocy; reagowali w 19% z nich, a 57% reakcji zatrzymało przemoc.
Programy szkolne zwiększyły gotowość świadków do reagowania (g = 0,20; 0,14 u młodszych dzieci); wpływu na empatię nie stwierdzono.
Przemoc rówieśnicza to proces grupowy: oprócz dziecka, które krzywdzi, i osoby krzywdzonej są role tych, którzy się przyłączają, dopingują, przyglądają się albo bronią.
Program KiVa, który pracuje z całą grupą, przyniósł efekt w 7 z 11 wskaźników w klasach 4–6 w Finlandii; poza Finlandią wyniki są mieszane (brak udowodnionego efektu w Walii, efekt w Holandii).
Automatyczne kary w duchu „zero tolerancji” nie znajdują poparcia w danych — dlatego w naszych historiach przemocy rówieśniczej nie rozwiązuje kara, tylko dorosły, który działa.
Czego w tym temacie nie obiecujemy
Że komiks zatrzyma lub wykryje przemoc rówieśniczą. Programy szkolne zmniejszają ją umiarkowanie i nie wszędzie w tym samym stopniu; rozwiązanie jej to zadanie dla dorosłych.
Najważniejsze źródła
- Hawkins, D. L., Pepler, D. J., & Craig, W. M. (2001). Naturalistic observations of peer interventions in bullying. Social Development, 10(4), 512–527. doi.org/10.1111/1467-9507.00178 abstract
- Polanin, J. R., Espelage, D. L., & Pigott, T. D. (2012). A meta-analysis of school-based bullying prevention programs' effects on bystander intervention behavior. School Psychology Review, 41(1), 47–65. doi.org/10.1080/02796015.2012.12087375 abstract
- Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
- Kärnä, A., Voeten, M., Little, T. D., Poskiparta, E., Kaljonen, A., & Salmivalli, C. (2011). A large-scale evaluation of the KiVa antibullying program: Grades 4–6. Child Development, 82(1), 311–330. doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01557.x abstract
- Olweus, D. (2013). School bullying: Development and some important challenges. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 751–780. doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185516 abstract
- APA Zero Tolerance Task Force (2008). Are zero tolerance policies effective in the schools? An evidentiary review and recommendations. American Psychologist, 63(9), 852–862. doi.org/10.1037/0003-066x.63.9.852 abstract
- Axford, N., et al. (2020). The effectiveness of the KiVa bullying prevention program in Wales, UK. Prevention Science, 21(5), 615–626. doi.org/10.1007/s11121-020-01103-9 abstract
- Huitsing, G., et al. (2020). A large-scale replication of the effectiveness of the KiVa antibullying program: An RCT in the Netherlands. Prevention Science, 21(5), 627–638. doi.org/10.1007/s11121-020-01116-4 abstract
- Turiel, E. (1983). The development of social knowledge: Morality and convention. Cambridge University Press. metadata
- Somerville, L. H. (2013). The teenage brain: Sensitivity to social evaluation. Current Directions in Psychological Science, 22(2), 121–127. doi.org/10.1177/0963721413476512 metadata
- streszczenie przeczytane streszczenie lub pełny tekst
- metadane sprawdzone dane bibliograficzne
- instytucja oficjalny dokument instytucji
Kto to przygotował i kiedy
Napisała redakcja Ink & Brave na podstawie naszej bazy wiedzy (źródła zweryfikowane 8 listopada 2026, ostatnia aktualizacja 9 listopada 2026).
Jeśli masz ochotę
- Kiedy dziecko Ci coś mówi, najpierw wysłuchaj i podziękuj. Rozwiązania mogą przyjść później.
- Zapytaj, którzy dorośli są na jego Karcie Bohatera — jeśli zechce się podzielić.
Kiedy komiks nie wystarczy
- Zawsze, gdy chodzi o krzywdę, groźby lub szantaż albo o strach przed pójściem do szkoły — komiks nie zastępuje działania szkoły i dorosłych.
- Jeśli dziecko się zmieniło, jest smutne, nie śpi albo ma dolegliwości fizyczne, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym albo z psychologiem.
Potrzebujesz pomocy od razu? Jeśli ktoś jest w niebezpieczeństwie, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy — 112 w UE, 999 w Wielkiej Brytanii, 911 w USA i Kanadzie, 000 w Australii. Telefony zaufania dla dzieci i rodziców według kraju
Najczęstsze pytania
Czy komiks zatrzyma przemoc rówieśniczą?
Nie. Komiks pomaga dziecku przećwiczyć, jak powiedzieć dorosłemu, co się dzieje. Przemocą rówieśniczą muszą zająć się dorośli — szkoła i rodzice.
Czy nie uczycie dzieci skarżenia?
Nie. Uczymy, że kiedy coś niepokoi Ciebie albo kogoś innego, możesz poprosić o pomoc — nie potrzebujesz dowodów ani nie musisz wszystkiego idealnie wyjaśnić. Prośba o pomoc wymaga odwagi.
Co jeśli moje dziecko podczas tworzenia historii napisze, że coś mu się dzieje?
Człowiek z naszego zespołu to sprawdzi i jeśli jest to bezpieczne i pomocne, skontaktujemy się z Tobą. Twoje dziecko zawsze widzi numer telefonu zaufania dla swojego kraju.
Do poczytania dla rodziców
- Artykuł w przygotowaniu Jak pomóc dziecku stawać w obronie innych?
- Artykuł w przygotowaniu Jak rozpoznać, że dziecko doświadcza przemocy rówieśniczej — i co robić? (temat wrażliwy)
- Artykuł w przygotowaniu Jak rozmawiać z dzieckiem o jego ciele oraz o dobrych i złych tajemnicach (temat wrażliwy)
- Artykuł w przygotowaniu Co robić, gdy dziecko powie Ci coś poważnego? (temat wrażliwy)
Spersonalizowana książka: Odwaga, by powiedzieć
Spersonalizowana książka na ten temat — opowieść za 9,90 € (1 opowieść · 16 stron) albo cała przygoda za 24,90 € (3 opowieści · 48 stron), jako książeczka z obrazkami lub komiks. Najpierw darmowy rysunek bohatera.






