
Co ćwiczy Twoje dziecko
Zauważyć, kto stoi z boku, i go zaprosić — albo grzecznie zapytać „Mogę się dołączyć?” i poradzić sobie, kiedy ktoś powie nie.
Do świata przybywa nowa postać i nikt jej nie zaprasza. Zadanie świata da się wykonać tylko z nią — bohater to zauważa i ją woła. Ostatnia strona pokazuje ten sam krok na placu zabaw.
Pięć kroków, które ćwiczy Twoje dziecko
Popatrzeć, w co się bawią
Chwilę popatrzeć: co to za zabawa, kto co robi, czego brakuje.
Dołączyć z propozycją
Przynieść coś, co pasuje do zabawy: „Mam żagiel do waszej tratwy.”
Zapytać
„Mogę się dołączyć?” — na głos, wyraźnie, z uśmiechem.
Poradzić sobie z „nie” i spróbować gdzie indziej
„Nie” dzisiaj nie znaczy „nigdy”. Bohater próbuje z inną grupą albo z jedną osobą.
Zaprosić jednego przyjaciela
Na początek wystarczy jeden dobry przyjaciel. I odwrotnie: zauważyć, kto stoi z boku, i go zaprosić.
Jak pokazuje to opowieść
Bohater jest nowy na wyspie, na planecie albo w szkole rycerskiej. Nigdy nie jest „biedactwem” — ma siłę, o której inni jeszcze nie wiedzą.
- 1 · Odkryj
Bohater stoi z boku i czeka, aż ktoś go zauważy. Nic się nie dzieje. Wtedy widzi, jak inna postać dołącza, proponując coś do zabawy.
- 2 · Spróbuj
Twoje dziecko decyduje, co bohater przyniesie i co powie. Bohater po raz pierwszy słyszy „nie” — i próbuje gdzie indziej.
- 3 · Naucz
Na wyspę przybywa kolejne nowe dziecko. Bohater je zauważa i zaprasza — teraz już wie, jak to jest.
Ostatnia strona: przerwa na szkolnym boisku — ten sam krok, jedno proste zdanie.
Według wieku
- Rozwój
- Często bawi się obok innych i zaczyna bawić się razem z nimi; pomaga jedno proste zdanie: „Pobawmy się”.
- W historii
- Zabawa obok siebie, pożyczenie zabawki, jedno zdanie: „Mogę się z wami pobawić?”
- Rozwój
- Przynależność do grupy jest ważna; w badaniu z 8–9-latkami wykluczenie najmocniej uderzało w poczucie własnej wartości. Abrams et al. 2011
- W historii
- Zasady gry i dołączanie z propozycją; poradzić sobie z „nie” bez łez i spróbować gdzie indziej.
- Rozwój
- Kluczowa jest pozycja w grupie; przy dokuczaniu i przemocy rówieśniczej każde dziecko ma swoją rolę — także to, które tylko patrzy. Salmivalli et al. 1996
- W historii
- Paczki przyjaciół i bycie odsuniętym; znaleźć jednego przyjaciela ze wspólną pasją, rozpoznać, kiedy to przemoc rówieśnicza.
- Rozwój
- Wykluczenie uderzało u 13–14-latków głównie w poczucie przynależności; duże znaczenie mają grupy i przestrzeń online. Abrams et al. 2011
- W historii
- Grupy i czaty grupowe; ich poczucie własnej wartości nie zależy od jednej paczki przyjaciół.
Na czym się opieramy
Podejście
Odsunięcie boli nawet na krótko — zagraża poczuciu własnej wartości i przynależności. Akceptacja musi wyjść od otoczenia dziecka (dorosłych i grupy), a nie tylko z „trenowania” dziecka, które stoi z boku; praca nad wspólnym celem poprawia relacje bardziej niż rywalizacja. Dlatego temat ma dwie strony: dołączyć i zaprosić kogoś innego.
Ocena dotyczy podejścia, nie naszego komiksu — sam komiks nie został jeszcze naukowo przebadany.
Co mówią badania
Wykluczenie zagraża przynależności, poczuciu własnej wartości, poczuciu kontroli i sensu; długotrwałe wykluczenie wiąże się z bezradnością i depresją.
W krótkiej grze w piłkę online, w której dzieci były „pomijane”, wykluczenie uderzało u 8–9-latków głównie w poczucie własnej wartości, a u 13–14-latków w poczucie przynależności.
Kiedy cała grupa uczyła się akceptacji (program MOSAIC), dzieci z ADHD miały lepszą pozycję wśród rówieśników i więcej przyjaźni, zwłaszcza chłopcy.
Wspólna praca nad wspólnym celem wiązała się z lepszymi relacjami z rówieśnikami i lepszymi wynikami niż rywalizacja czy praca w pojedynkę.
Czego w tym temacie nie obiecujemy
Że komiks „znajdzie Twojemu dziecku przyjaciół”. Akceptacja zależy też od otoczenia — jeśli dziecko jest wielokrotnie odsuwane, zalecamy rozmowę ze szkołą.
Najważniejsze źródła
- Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641 abstract
- Abrams, D., Weick, M., Thomas, D., Colbe, H., & Franklin, K. M. (2011). On-line ostracism affects children differently from adolescents and adults. British Journal of Developmental Psychology, 29(1), 110–123. doi.org/10.1348/026151010x494089 abstract
- Mikami, A. Y., et al. (2013). A randomized trial of a classroom intervention to increase peers' social inclusion of children with ADHD. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 81(1), 100–112. doi.org/10.1037/a0029654 abstract
- Bierman, K. L., & Furman, W. (1984). The effects of social skills training and peer involvement on the social adjustment of preadolescents. Child Development, 55(1), 151. doi.org/10.2307/1129841 metadata
- Roseth, C. J., Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2008). Promoting early adolescents' achievement and peer relationships: The effects of cooperative, competitive, and individualistic goal structures. Psychological Bulletin, 134(2), 223–246. doi.org/10.1037/0033-2909.134.2.223 abstract
- Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T metadata
- streszczenie przeczytane streszczenie lub pełny tekst
- metadane sprawdzone dane bibliograficzne
- instytucja oficjalny dokument instytucji
Kto to przygotował i kiedy
Napisała redakcja Ink & Brave na podstawie naszej bazy wiedzy (źródła zweryfikowane 8 listopada 2026, ostatnia aktualizacja 9 listopada 2026).
Jeśli masz ochotę
- Jeśli Twoje dziecko lubi kogoś z klasy, możesz go zaprosić do domu — przeczytana książka to dobry pretekst do spotkania.
- Nie dopytuj ciągle, czy „już znalazło przyjaciół”. Po prostu bądź obok, kiedy będzie chciało porozmawiać.
Kiedy komiks nie wystarczy
- Dziecko od dawna stoi z boku, nie chce chodzić do szkoły, jest smutne lub się boi.
- Ktoś je wielokrotnie krzywdzi, wyśmiewa albo celowo odsuwa — to przemoc rówieśnicza i muszą działać dorośli (zob. temat Powiedz zaufanemu dorosłemu).
- Porozmawiaj z wychowawcą, szkolnym psychologiem lub pedagogiem albo z psychologiem dziecięcym.
Potrzebujesz pomocy od razu? Jeśli ktoś jest w niebezpieczeństwie, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy — 112 w UE, 999 w Wielkiej Brytanii, 911 w USA i Kanadzie, 000 w Australii. Telefony zaufania dla dzieci i rodziców według kraju
Najczęstsze pytania
Czy komiks może pomóc dziecku, które jest odsuwane w klasie?
Komiks daje dziecku godną rolę i pozwala przećwiczyć, co powiedzieć, żeby dołączyć, i jak poradzić sobie z odrzuceniem. Ale sam nie rozwiąże wykluczenia — jeśli trwa albo jest to przemoc rówieśnicza, muszą działać szkoła i dorośli.
Czy w historii może być prawdziwy przyjaciel?
Tak. Rodzice zapraszają rodziców i każde dziecko ma ważną rolę. Komiks może być pretekstem do spotkania — ale nikomu nie znajdzie przyjaciół, a przy przemocy rówieśniczej nie zastąpi szkoły i dorosłych.
Czy moje dziecko nie stanie się „projektem” innych?
Nie. Nikt się nie dowie, dlaczego zostało zaproszone, i nikt nie zostaje wyrzucony. Grupa zajmuje się tylko wspólnymi tematami, nigdy osobistymi problemami jednego dziecka.
Do poczytania dla rodziców
- Artykuł w przygotowaniu Co robić, kiedy nikt nie bawi się z Twoim dzieckiem?
- Artykuł w przygotowaniu Jak dzieci uczą się empatii?
Spersonalizowana książka: Przyjaciele
Spersonalizowana książka na ten temat — opowieść za 9,90 € (1 opowieść · 16 stron) albo cała przygoda za 24,90 € (3 opowieści · 48 stron), jako książeczka z obrazkami lub komiks. Najpierw darmowy rysunek bohatera.






